Komisja Rewizyjna Porządku Państwowego

[Pedro I Catalán]

Wasza Świątobliwość, Ekscelencjo Sekretarzu,

Dziękuję za tak szybką odpowiedź. Cieszy mnie, że w tak wielu punktach pozostajemy zgodni. Pozwolę sobie odpowiedzieć zatem jedynie na te kwestie, które wydają się - być może tylko pozornie - różnić nasze punkty widzenia.

Zacznę od pewnie najgorętszego tematu, czyli pozostawienia lub odebrania autonomii regionom. Jak zaznaczyłem poprzednio, spodziewałem się oporu, więc całkowicie zrozumiała jest dla mnie przytoczona przez Ekscelencję argumentacja i od razu koncyliacyjnie uprzedzam, że gotów jestem na wszelkie kompromisy, np. w postaci zaproponowanej przez Ekscelencję zasady praw nabytych. Niemniej jednak podejmę jeszcze próbę przekonania do swojej wizji.

Chcę mianowicie podkreślić, że właśnie m.in. dlatego wprowadzone jest, skądinąd cieszę się, że docenione przez Ekscelencję, wyraźne rozdzielenie między prawami narracyjnymi a publicznymi. Wyobrażam sobie, że Ekscelencja czy ja jako Regent Móstoles moglibyśmy korzystać właśnie z szeroko rozumianej narracji jako narzędzia do budowania tożsamości, charakteru, zwyczajów, kultury, a w pewnym stopniu nawet geografii regionu. Już samo to powinno móc przyciągnąć mieszkańców. Jednak, żeby faktycznie rządzić - tj. np. stanowić własne prawo, prowadzić administrację czy powoływać organy - to przede wszystkim trzeba mieć kim. To, jakie dokładnie kompetencje otrzymałaby konkretna autonomia, określałaby już ustawa ją powołująca i lokalna konstytucja, więc nie chciałbym z góry zakładać, że każda wspólnota otrzyma taki sam ich katalog.

Szczerze mówiąc obawiałbym się sytuacji, w której przy małej demografii Obywatele zajęci każdy swoim regionem zaniedbują życie polityczne Królestwa. Co więcej - w mojej, czasem pewnie zbyt bujnej, wyobraźni - wymóg 3 obywateli rodzi formę zdrowej konkurencji między regionami/namiestnikami, aby dane terytorium było jak najatrakcyjniejsze do zamieszkania.

Zostawiam to pod Waszą rozwagę i idźmy dalej.

W zasadzie jeśli chodzi o stan podtrzymania ciągłości przy niespełnieniu minimalnej obsady konstytucyjnej, to nie widzę tutaj szczególnego problemu. To trochę ten sam case co przy regionach. Jeżeli całe państwo tworzą tylko dwie aktywne osoby, to trudno oczekiwać, żeby mogło ono w pełni wykonywać wszystkie funkcje trzech niezależnych władz. Niech więc w pewnym sensie takie niepełnosprawne państwo poczeka w zamrażarce, aż pojawi się trzecia. Przy czym nie byłaby to całkowita zamrażarka - obie pozostałe osoby mogłyby nadal wykonywać większość swoich zwykłych zadań, o ile nie wchodziłyby w kompetencje nieobsadzonej władzy. Ograniczeniu podlegałaby przede wszystkim możliwość podejmowania tych działań, które wymagają współdziałania wszystkich trzech segmentów ustroju.

Właśnie w Trybie Minimalnym szczególnie zależałoby mi natomiast na zachowaniu ścisłego rozdziału władz. Przy trzech osobach równowaga i symetria pomiędzy nimi jest wyjątkowo krucha. Jeżeli Prezes TK miałby jednocześnie głosować w ZN nad ustawą, a następnie jako jedyny sędzia przeprowadzać jej obligatoryjną kontrolę przed publikacją, to w praktyce kontrolowałby także własną decyzję polityczną. Wyłączenie go od kontroli konkretnej ustawy również niewiele by pomogło, bo w trzyosobowym wariancie po prostu nie byłoby innego sędziego, który mógłby go zastąpić.

Przy większej liczbie obywateli problem ten powinien być jeszcze mniejszy, bo zakładam, że sędziowie zawsze będą stosunkowo nieliczną grupą - nie potrzebujemy przecież rozbudowanego aparatu sądowego dla samego jego istnienia. Jeżeli ktoś nie chciałby na czas pełnienia urzędu rezygnować z bezpośredniego udziału w głosowaniach politycznych, to po prostu może nie decyduje się, żeby zostać sędzią. W pewnym sensie może to nawet działać na dodatkową korzyść dla niezależności sądownictwa, bo większą skłonność do obejmowania tych urzędów będą miały osoby mniej zainteresowane bieżącą rywalizacją polityczną.

Problem potencjalnej „nieatrakcyjności” urzędu sędziego starałem się natomiast świadomie zaadresować w samej konstrukcji TK. Dlatego daję sądom stosunkowo szerokie kompetencje, z obligatoryjną kontrolą stanowionego prawa na czele. Sędziowie nie byliby więc odsunięci od życia państwa ani od procesu tworzenia prawa - uczestniczyliby w nim bardzo aktywnie, tylko w innej roli. Zamiast współdecydować politycznie o tym, jakie prawo należy uchwalić, pilnowaliby jego jakości, legalności i zgodności z Konstytucją.

Pozostaję do dyspozycji w razie dodatkowych pytań.

[Juan de la Cerda]

Wasza Królewska Mość,

Dziękuję za przedstawienie szerszej perspektywy. Bardzo doceniam wolę poszukiwania kompromisu. Pozwolę sobie odnieść się krótko do poruszonych kwestii.

W sprawach związanych z Trybem Minimalnym oraz rolą sędziów w pełni rozumiem przedstawione argumenty. Logika wskazująca na ryzyko oceniania własnych decyzji politycznych przez jedynego sędziego w małym państwie jest jasna i przekonująca. Szerokie kompetencje w zakresie kontroli legalności prawa bez wątpienia dają sędziom ważną rolę. Mam jednak pewną obawę. Zastanawiam się, czy w obecnym stanie demograficznym państwa znajdziemy chętnych do objęcia tego stanowiska, skoro wiąże się ono z całkowitym zerwaniem z polityką i brakiem głosu w Zgromadzeniu Narodowym.

Chciałbym również raz jeszcze powrócić do kwestii autonomii i zachęcić do pozostawienia obecnego statusu tych regionów, które już teraz pozostają w pewnej kwestii aktywne. Rozumiem obawy, że rozproszenie uwagi na sprawy lokalne może uszczuplić zaangażowanie w życie polityczne Królestwa. Z mojego doświadczenia wynika jednak coś zupełnie odwrotnego. To właśnie możliwość budowania i rozwijania własnego kraju koronnego bardzo często stanowi główną motywację do działania, która z natury rzeczy przenosi się później na poziom centralny. Do tego utrata pewnych wypracowanych już osiągnięć byłaby dużym ciosem dla autonomii.
Rzecz jasna, czymś zupełnie oczywistym i naturalnym byłoby w tym miejscu ograniczenie lub wręcz zniesienie statusu tych autonomii, które są obecnie całkowicie nieaktywne. Być może to także właściwy moment na głębszą reformę podziału terytorialnego państwa, tak aby siły i środki skoncentrować tam, gdzie realnie toczy się życie społeczne.

Zamiast więc stawiać sztywne bariery demograficzne dla już działających autonomii, moglibyśmy wytworzyć mechanizm lub nawet stały zwyczaj ustrojowy łączący oba te światy. Możemy ustalić, że pełnienie urzędów regionalnych czy prowadzenie aktywnej działalności w kraju koronnym wymaga równoległej, dostrzegalnej aktywności na szczeblu centralnym. W ten sposób autonomia nie odciągałaby obywatela od państwa, lecz bezpośrednio zasilała centralną scenę polityczną i społeczną.

Korzystając z okazji, chciałbym zapytać o Wasze zdanie na temat innych obszarów, które powinna regulować nowa ustawa zasadnicza. Jak z Waszej perspektywy powinna zostać uregulowana kwestia sił zbrojnych oraz zwierzchnictwa nad nimi? Wydaje mi się także, że niezwykle ciekawym i wartościowym pomysłem mogłoby być jasne wpisanie statusu rodziny królewskiej oraz Domu Królewskiego bezpośrednio do treści Konstytucji, co dodatkowo wzmocniłoby stabilność i ciągłość naszej państwowości.