Katedra Świętego Jerzego w Grodźcu

[Bruno Petrowicz Catalan]

[Bruno Petrowicz Catalan]

Msza Zwyczajna Posoborowa W Kościele Katolickim porządek celebrowania mszy obrządku łacińskiego promulgowany przez papieża
i przyjęty za podstawowy t.j zwyczajny.

Śpiew na wejście
Inaczej introit to śpiew rozpoczynający liturgię mszy św. w Kościele Katolickim. Początki introitu sięgają liturgii papieskiej z IV i V wieku. Należy do grupy śpiewów procesyjnych. Spełnia cztery funkcje:
• rozpoczyna akcję liturgiczną
• pogłębia jedność zgromadzonych. Liturgię zatem rozpoczyna całe zgromadzenie lub jego przedstawiciele (schola, kantorzy, chór)
• wprowadza w myśl okresu liturgicznego, lub obchodu dnia.
• towarzyszy procesji kapłana i asysty.
Aby śpiew na wejście dobrze spełniał swoje funkcje zachęca się do jego rozpoczęcia przed opuszczeniem zakrystii przez celebransa.

[Bruno Petrowicz Catalan]

Pozdrowienie ołtarza
To oddanie czci ołtarzowi, stanowiącemu symbol Chrystusa, przez kapłana, jako reprezentanta ludu. Obrzęd ten ma miejsce w części mszy zwanej obrzędami wstępnymi. Symbolika tego obrzędu związana jest z poglądami św. Ambrożego. Tak o oddaniu czci ołtarzowi traktuje Ogólne Wprowadzenie do Mszału Rzymskiego: "Po przyjściu do prezbiterium kapłan, diakon i usługujący oddają cześć ołtarzowi przez głęboki ukłon. Na znak czci kapłan oraz diakon całują ołtarz; kapłan według uznania okadza krzyż i ołtarz."
Okadzanie jest fakultatywne, jednak zaleca się jego stosowanie podczas ważniejszych uroczystości. Pierwsze wzmianki o tym zwyczaju pochodzą z IX wieku. Obecnie ołtarz okadza się najczęściej poprzez obejście go z dymiącą kadzielnicą. Podczas obchodzenia ołtarza okadza się również krzyż ołtarzowy. Wyraża to wiarę że Msza jest tą samą ofiarą, którą Chrystus złożył na drzewie krzyża.

Znak krzyża
To rytuał stanowiący ważny element liturgii w Kościele katolickim i prawosławnym. Znak ten, rozpoczyna liturgię, stanowi wyznanie, że wierni oczekują zbawienia tylko od krzyża Chrystusowego. Znakowi towarzyszy wypowiedzenie słów „W imię Ojca, i Syna, i Ducha Świętego. (Amen)”.

Pozdrowienie ludu
Jest aktem personalnym, wyrażającym szacunek i uznanie. Za praformę dzisiejszych pozdrowień liturgicznych uznaje się słowo barakah (błogosławić). W Antiochi i Konstantynopolu utrwalały się takie formy jak: "pokój wam", "pokój wszystkim". Natomiast chrześcijaństwo zachodnie używało głównie formy "Pan z wami" (Dominus vobiscum), zaś odpowiedzią było "i z duchem twoim" (et cum spiritu tuo). Pozdrowienie na początku mszy pełni przede wszystkim funkcję psychologiczną, i ma na celu stworzenie poczucia jedności wśród zgromadzonej wspólnoty. Mszał Rzymski zezwala na używanie następujących form pozdrowienia zgromadzonych:
• "Miłość Boga Ojca, łaska naszego Pana Jezusa Chrystusa i dar jedności w Duchu Świętym niech będą z wami wszystkimi."
Wierni: "I z duchem twoim."
• "Łaska i pokój od Boga, naszego Ojca, i od Pana Jezusa Chrystusa niech będą z wami."
Wierni: "I z duchem twoim."
• Łaska i pokój od Tego, który jest i który był, i który przychodzi, niech będą z wami.
Wierni: "I z duchem twoim."
• Łaska naszego Pana Jezusa Chrystusa niech będzie z wami.
Wierni: "I z duchem twoim."
• "Pan z wami.
• Jeżeli mszy przewodniczy biskup, to powinien użyć formy: "Pokój z wami."
Lud odpowiada: "I z duchem twoim."

[Bruno Petrowicz Catalan]

Akt pokuty
Jest ważną częścią obrzędów wstępnych Mszy świętej. Składa się ona z czterech ważnych elementów – wezwania kapłana, chwili ciszy, formuły wyznania grzechów oraz absolucji, a więc prośby kierowanej przez kapłana w imieniu całej zgromadzonej wspólnoty o przebaczenie wyznanych grzechów.
W niektórych okolicznościach akt pokuty zastępowany jest przez inne obrzędy - np. posypanie głów popiołem w środę popielcową lub procesję (która ma miejsce przed rozpoczęciem liturgii, jak na przykład w czasie Mszy rezurekcyjnej). Akt pokuty pomija się także, gdy na Mszy udzielany jest sakrament chrztu lub małżeństwa.

Kyrie eleison – Panie, zmiłuj się nad nami
Jedna z ważniejszych formuł modlitewnych w liturgii Kościołów chrześcijańskich. W zreformowanej liturgii wezwanie to jest jedną z czterech do wyboru formuł aktu pokuty. Po reformie liturgicznej, liczbę wezwań zmniejszono do 3x2, a tekst przetłumaczono na język polski jako "Panie, zmiłuj się nad nami" oraz "Chryste, zmiłuj się nad nami".

Gloria in excelsis Deo - Chwała na wysokości Bogu
To jeden z chrześcijańskich śpiewów liturgicznych, stanowiący m.in. jedną z części stałych katolickiej Mszy świętej. Gatunkowo jest to hymn, a jego tekst zaczerpnięty został z liturgii Kościołów wschodnich. W liturgii kościołów chrześcijańskich Gloria in Excelsis występuje w dwóch zasadniczych formach. Pierwsza, starsza, opiera się wyłącznie na tekście biblijnym i przyjmowana jest bez późniejszych uzupełnień. Chwała Bogu na wysokościach, a na ziemi pokój ludziom, których sobie upodobał.
Wersja rozszerzona (z Laudamus Te) Chwała na wysokości Bogu a na ziemi pokój ludziom dobrej woli.
Chwalimy Cię, Błogosławimy Cię, Wielbimy Cię, Wysławiamy Cię.
Dzięki Ci składamy, bo wielka jest chwała Twoja.
Panie Boże, Królu nieba, Boże Ojcze wszechmogący.
Panie, Synu Jednorodzony, Jezu Chryste.
Panie Boże, Baranku Boży, Synu Ojca.
Który gładzisz grzechy świata, zmiłuj się nad nami.
Który gładzisz grzechy świata, przyjm błaganie nasze.
Który siedzisz po prawicy Ojca, zmiłuj się nad nami.
Albowiem tylko Tyś jest święty, Tylko Tyś jest Panem, Tylko Tyś Najwyższy,
Jezu Chryste, Z Duchem Świętym, w chwale Boga Ojca.
Amen.

[Bruno Petrowicz Catalan]

Kolekta
Modlitwa w Kościele rzymskokatolickim odmawiana przed pierwszym czytaniem w czasie Mszy świętej i zamykająca Obrzędy wstępne.
Po skończeniu hymnu (Chwała na wysokości Bogu) lub w dzień powszedni aktu pokuty kapłan ze złożonymi rękami mówi "Módlmy się". Wszyscy razem z kapłanem modlą się przez pewien czas w milczeniu. Potem kapłan z rozłożonymi rękami odmawia modlitwę (na słowa "Przez naszego Pana..." składa ręce). Po jej ukończeniu lud odpowiada: "Amen"

I Czytanie
W chrześcijaństwie, akt publicznego czytania Pisma Świętego, stanowiący m.in. część liturgii oraz niektórych innych uroczystości religijnych. Czytania są stałym elementem katolickiej Mszy świętej oraz prawosławnej Boskiej liturgii.
W czasie niedzielnej lub świątecznej Mszy występują w ramach liturgii słowa dwa czytania i Ewangelia: pierwsze pochodzi ze Starego Testamentu lub Dziejów Apostolskich, a treść w nim zawarta powinna mieć bezpośredni lub pośredni związek z Ewangelią w celu podkreślenia ciągłości Starego i Nowego Testamentu. Drugie czytanie nie ma tak silnego związku z Ewangelią i pochodzi z Nowego Testamentu - listów apostolskich lub Apokalipsy. Ewangelia, w zależności od roku odczytywana jest z poszczególnych ksiąg Ewangelii. W Wielką Sobotę odczytywane jest osiem czytań i Ewangelia. W dni powszednie czytane jest czytanie ze Starego Testamentu i Ewangelia. Czytania niedzielne powtarzają się w trzyletnim cyklu (A, B, C), natomiast czytania w dni powszednie według cyklu: rok nieparzysty - I, a rok parzysty - II.

[Bruno Petrowicz Catalan]

Psalm responsoryjny
Element liturgiczny Mszy Świętej, a dokładniej Liturgii Słowa w Kościele Rzymskokatolickim. Po Soborze Watykańskim II, oprócz graduału, stanowi jedną z form wykonania śpiewu po pierwszym czytaniu. Tekst pochodzi najczęściej z Księgi Psalmów. Wykonywany jest z miejsca czytania słowa Bożego, przez jednego psałterzystę (psalmistę), czyli specjalnie przygotowanego kantora. Psalm powinien być zaśpiewany, choć można go wyrecytować. Unika się recytowania szczególnie w niedzielę i święta.

Istnieją dwa sposoby wykonywania Psalmu - responsorialny (w którym wierni odpowiadają krótkim refrenem zwanym responsem) i ciągły. Pierwszy z nich występujący w odmianach a capite (odpowiedź następuje po jednym lub dwóch wersetach psalmu) i a latere (wierni dopowiadają tylko część responsu, uzupełniając wiersz, na przykład słowem Alleluja). W sposobie ciągłym psałterzysta śpiewa cały psalm. W tym wypadku dopuszcza się wykonanie przez całe zgromadzenie, gdy znane są teksty liturgiczne (na przykład we wspólnocie zakonnej). Musi być jednak zachowana forma psalmu. Zabronione jest zastępowanie psalmu pieśnią.

II Czytanie
... Drugie czytanie nie ma tak silnego związku z Ewangelią i pochodzi z Nowego Testamentu - listów apostolskich lub Apokalipsy.

Sekwencja
W chrześcijaństwie rodzaj religijnej kompozycji wokalnej zbliżonej do hymnu, popularnej w średniowieczu. Wykonuje się ją unisono, zaś jej tekst, nie pochodzący z Biblii, układano po łacinie. Wykonywana była po Alleluja (Aklamacji przed Ewangelią).
Cechą charakterystyczną budowy sekwencji jest sukcesywne powtarzanie melodii kolejnych wersów. W praktyce najczęściej po dwa kolejne wersy miały taką samą melodię.
W liturgii kościoła katolickiego, sekwencję wykonuje się obowiązkowo podczas dwóch uroczystości w roku: w Niedzielę Zmartwychwstania (Victimae Paschali laudes) oraz w Uroczystość Zesłania Ducha Świętego. (Veni Sancte Spiritus). Dopuszcza się wykonanie Ad libitum sekwencji Victimae Paschali laudes w Oktawie Wielkiej Nocy, Lauda Sion w "Boże Ciało" (w całości, bądź od słów Ecce Panis) oraz Stabat Mater (całą lub od słów Sancte Mater, istud agas)

[Bruno Petrowicz Catalan]

Aklamacja przed czytaniem Ewangelii
Wykonywana podczas liturgii słowa, przed odczytaniem Ewangelii. Aklamacja ta jest świadectwem przygotowania i chęci wiernych do wysłuchania Słowa Boga. Wykonywana jest w sposób uroczysty śpiewem (jako część uroczysta, jeżeli miałaby nie być śpiewana, można ją pominąć). Zwykle jest to dwu- lub trzykrotnie powtórzone słowo Alleluja. Po aklamacji wykonuje się werset nawiązujący do czytanej Ewangelii, po czym powtarza się aklamację.

W okresie Wielkiego Postu nie odmawia Alleluja. W miejsce tej aklamacji używa się:
• Chwała Tobie, Słowo Boże (w 1., 3. i 5. Niedzielę Wielkiego Postu, w dni powszednie po tych niedzielach oraz w dni od Środy popielcowej do niedzieli)
• Chwała Tobie, Królu wieków (w 2. i 4. Niedzielę Wielkiego Postu, w dni powszednie po tych niedzielach oraz w Wielkim Tygodniu do Wielkiego Piątku włącznie)

Czytanie Ewangelii
Ewangelie kanoniczne wchodzą w skład Nowego Testamentu. Kościoły chrześcijańskie za natchnione uznają cztery Ewangelie:
• Ewangelia wg św. Marka: powstała ok. 68–73 r. lub ok. 65-70
• Ewangelia wg św. Mateusza: powstała ok. 70–100 lub ok. 80-85. Niektórzy konserwatywni badacze utrzymują, że powstała przed rokiem 70., szczególnie ci, którzy nie uważają Ewangelii wg św. Marka jako pierwszej.
• Ewangelia wg św. Łukasza: powstała ok. 80–100, większość badaczy podaje rok 85 lub ok. 80-85
• Ewangelia wg św. Jana: powstała ok. 90-100 lub ok. 90–110. Przeważa pogląd, że Ewangelia ta była pisana etapami, więc nie ma pojedynczej daty opracowania całości.

[Bruno Petrowicz Catalan]

Homilia lub Kazanie
Homilia jest rodzajem kazania, którego treść oparta jest na wybranych czytaniach liturgicznych. Jej celem jest objaśnianie wybranego na dany dzień fragmentu Pisma Świętego w kontekście okresu liturgicznego, całego Zbawienia, sytuacji społecznej i politycznej. Homilia często zawiera wskazówki moralne dotyczące życia. Może przybierać także formę dialogu z wiernymi. W Kościele katolickim homilię w czasie mszy świętej może wygłaszać tylko wyświęcony duchowny. Nie ma określonego czasu długości homilii, lecz jej długość musi być proporcjonalna do całości liturgii słowa. Często jest błędnie uznawana za synonim kazania.
Kazanie czyli przemowa wygłaszana przez osobę duchowną, która ma za zadanie nauczanie i przekazanie treści religijnych. Kazania w Kościele katolickim dawniej były głoszone z ambony, obecnie – częściej z kazalnicy (zwanej też poetycko stołem słowa Bożego).

Credo
Symbol Apostolski (potocznie: Wierzę w Boga) to najwcześniejsze wyznanie wiary Kościoła rzymskiego. Pierwsze pisane świadectwo tekstu sięga początku III wieku. Późniejsza legenda przypisała autorstwo samym Apostołom. W symbolu wyrażona jest wiara w Trójcę Świętą. W Kościele rzymskokatolickim odczytywany jest podczas wieczornych nabożeństw, takich jak nabożeństwo czerwcowe do Serca Jezusa lub maryjne nabożeństwa majowe czy październikowe i w czasie koronki do Bożego Miłosierdzia.

Wierzę w Boga Ojca Wszechmogącego, Stworzyciela nieba i ziemi i w Jezusa Chrystusa,
Syna Jego Jedynego, Pana naszego, który się począł z Ducha Świętego.
Narodził się z Marii Panny, umęczon pod Ponckim Piłatem, ukrzyżowan, umarł i, pogrzebion,
zstąpił do piekieł, trzeciego dnia zmartwychwstał, wstąpił na niebiosa,
siedzi po prawicy Boga Ojca Wszechmogącego, stamtąd przyjdzie sądzić żywych i umarłych. Wierzę w Ducha Świętego, święty Kościół powszechny, Świętych obcowanie,
grzechów odpuszczenie, ciała zmartwychwstanie, żywot wieczny.
Amen

[Bruno Petrowicz Catalan]

Modlitwa powszechna
Zwana też Modlitwą Wiernych jest w Kościele katolickim częścią Liturgii Słowa. Ma miejsce na zakończenie liturgii słowa, jako odpowiedź zgromadzenia na usłyszane Boże Słowo. Podczas tej modlitwy wierni bądź kapłan, diakon lub lektor, przedstawiają Bogu w sposób uroczysty intencje, w których sprawowana jest dana Msza święta. Każde wezwanie składa się z dwóch członów: w pierwszym zawiera się adresata / adresatów naszej modlitwy, w drugim właściwa intencja wobec tych, których wymieniono w członie pierwszym. Każde wezwanie kończy się wspólną aklamacją zgromadzenia, najczęściej śpiewaną.

Przebieg modlitwy wiernych: Przewodniczący celebracji z miejsca przewodniczenia rozpoczyna i kończy modlitwę powszechną. Odczytywanie wezwań tej modlitwy nie należy do kapłana. Wezwania wygłasza diakon, w jego zastępstwie lektor lub inny wierny świecki. Czyni się to z kazalnicy. Wezwań nie powinno być więcej niż sześć. Wezwania te winny być ułożone w duchu mądrej wolności, zwięzłe i wyrażające błagania całej wspólnoty. W modlitwie powszechnej należy uwzględnić następujące intencje:
• za Kościół
• za rządzących i o zbawienie całego świata
• za doświadczonych trudnościami
• za miejscową wspólnotę
W modlitwę powszechną wplata się również intencje okolicznościowe – odnoszące się do intencji mszy, ceremonii itp. Podczas ślubu zgromadzenie modli się za nowożeńców, w mszy za zmarłych znajdujemy intencję modlitewną za zmarłych itp.

[Bruno Petrowicz Catalan]

Przygotowanie darów ofiarnych
Stanowi pierwszy element Liturgii Eucharystycznej. Obrzęd ten znany był za czasów Starego Testamentu. Prawo mojżeszowe zobowiązywało każdego Izraelitę, by co roku ofiarowywał Mu pierwociny płodów ziemi. Ofiarowywano Bogu również każde pierworodne dziecko płci męskiej. Występuje pomiędzy modlitwą powszechną, a modlitwą nad darami.

W czasach Nowego Testamentu i w pierwszych wiekach chrześcijan znana była praktyka tzw. dziesięciny - dziesiątą część swoich zarobków przynoszono do świątyni. Dziś pozostałością tych starożytnych zwyczajów składania darów ofiarnych zaobserwować możemy w bardziej uroczystych Mszach św., na przykład w celebrach papieża. Przynoszone są wówczas do ołtarza w procesji z darami chleb i wino, naczynia liturgiczne, święte obrazy i inne dary, które wykorzystane są dla dobra wiernych. Również we wszystkich kościołach podczas niedzielnej Mszy św. zbierane są ofiary pieniężne, przeznaczone dla dobra wspólnoty lokalnej, bądź na cele wyznaczone przez władze kościelne (na utrzymanie seminarium, fakultetu teologicznego, na pomoc budującym się kościołom itp.).

Okadzenie darów
Obrządek wykonywany podczas Mszy Świętych pomiędzy przygotowaniem darów ofiarnych a lavabo. Ołtarz okadza się pojedynczymi ruchami kadzielnicy w ten sposób:
• jeśli ołtarz jest odsunięty od ściany, kapłan okadza go, obchodząc dokoła;
• jeśli ołtarz nie jest odsunięty od ściany, kapłan, przechodząc wzdłuż niego, okadza najpierw prawą, potem lewą stronę.
Jeżeli krzyż jest na ołtarzu lub obok niego, okadza się go przed okadzeniem ołtarza. Natomiast jeżeli jest za ołtarzem, kapłan okadza go, gdy przed nim przechodzi. Jeżeli jest zapalony paschał, to po okadzeniu krzyża okadza się go. Dary ofiarne kapłan okadza trzema rzutami kadzielnicy przed okadzeniem krzyża i ołtarza jak i po ich okadzeniu. Następnie okadza się głównego celebransa, później współcelebransów, a na końcu lud.